Σελήνιο

• Στοιχεία αρθρογράφου
• Πρόσφατα άρθρα

Παναγιώτης Μενδρινός

Ο Παναγιώτης Μενδρινός είναι Διαιτολόγος Διατροφολόγος και Υποψήφιος Διδάκτωρ του τμήματος Διατροφής & Διαιτολογίας στο Ελληνικό Μεσογειακό Πανεπιστήμιο.

• Σελήνιο

Το σελήνιο είναι ένα απαραίτητο ιχνοστοιχείο το οποίο χρειαζόμαστε σε μικρές ποσότητες και συμβάλλει στην διατήρηση της φυσιολογικής λειτουργίας του οργανισμού.

Σε αυτό το άρθρο, θα ασχοληθούμε με το τι ακριβώς είναι το σελήνιο, για ποιο λόγο είναι σημαντικό για τον οργανισμό μας, ποια είναι τα αρνητικά αποτελέσματα της έλλειψής του και πώς μπορούμε να το καλύψουμε μέσω της διατροφής.

Τι είναι το σελήνιο και πώς επηρεάζει την υγεία μας

Το σελήνιο βρίσκεται στο έδαφος, απορροφάται από τα φυτά και έτσι, εισέρχεται στην τροφική αλυσίδα.

Η ποσότητα του σεληνίου στο έδαφος διαφέρει από περιοχή σε περιοχή. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα τα φυτά και τα ζώα που μεγαλώνουν σε διαφορετικές περιοχές να έχουν διαφορετική περιεκτικότητα σε σελήνιο.

Χώρες με έδαφος πλούσιο σε σελήνιο:

• Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής (ειδικά σε Πολιτείες όπως Νεμπράσκα, Νότια Ντακότα, Βόρεια Ντακότα)
• Καναδάς (σε πολλές περιοχές των πεδιάδων)
• Αυστραλία (κυρίως στα δυτικά και κεντρικά τμήματα)
• Βενεζουέλα
• Φινλανδία (προσθέτουν σελήνιο στα λιπάσματα από το 1980)

Αντίθετα, χώρες με έδαφος φτωχό σε σελήνιο είναι η Κίνα, η Νέα Ζηλανδία, κάποια μέρη της Ευρώπης (όπως Σουηδία, Σκωτία, Γερμανία, ειδικά σε βόρειες περιοχές) και η Ρωσία (κυρίως στις ανατολικές και βόρειες περιοχές).

Στην Ελλάδα, το έδαφος είναι μέτριας περιεκτικότητας σε σελήνιο.

Στην πράξη όμως δεν παίζει ρόλο μόνο η περιεκτικότητα ενός τροφίμου σε σελήνιο αλλά και η βιοδιαθεσιμότητά του.

Δηλαδή, το ποσοστό που μπορεί σε τελική ανάλυση να απορροφήσει ο οργανισμός μας κατά την πέψη. Στην πραγματικότητα, κυμαίνεται μεταξύ 55-65%.

Ο σημαντικός ρόλος που έχει το σελήνιο στην υγεία

Παρά την ελάχιστη ποσότητα που απαιτείται, η παρουσία του σεληνίου στον οργανισμό είναι θεμελιώδης για τη διατήρηση της υγείας. Το σελήνιο συμμετέχει σε πολλές σημαντικές λειτουργίες του σώματος:

Αντιοξειδωτική δράση

Το σελήνιο προστατεύει τα κύτταρα από το οξειδωτικό στρες, μέσω της συμμετοχής του σε ειδικά αντιοξειδωτικά ένζυμα.

Το οξειδωτικό στρες μπορεί να προκαλέσει φθορές στα κύτταρα, οδηγώντας σε πρόωρη γήρανση και αυξημένο κίνδυνο για διάφορες ασθένειες, όπως ο καρκίνος και οι καρδιοαγγειακές παθήσεις.

Σελήνιο και ενίσχυση του ανοσοποιητικού

Το σελήνιο συμβάλλει στην ενίσχυση του ανοσοποιητικού συστήματος, βοηθώντας το σώμα να αμυνθεί έναντι λοιμώξεων και άλλων ασθενειών.

Συμμετοχή στη ρύθμιση των ορμονών του θυρεοειδούς αδένα

Το σελήνιο παίζει κρίσιμο ρόλο στην παραγωγή και την ενεργοποίηση των ορμονών του θυρεοειδούς (Τ4 → Τ3), οι οποίες είναι απαραίτητες για την κανονική λειτουργία του μεταβολισμού και της ανάπτυξης του σώματος.

Συμμετέχει στην ρύθμιση της ανάπτυξης

Το σελήνιο συμβάλλει στην κανονική ανάπτυξη του οργανισμού, ενώ βοηθά στην ισορροπία του μεταβολισμού, κάτι που επηρεάζει τη γενική ενέργεια και τη λειτουργία των κυττάρων.

Τι γίνεται όταν έχουμε έλλειψη σεληνίου

Η έλλειψη σεληνίου μπορεί να οδηγήσει σε διάφορα προβλήματα υγείας τόσο ήπια όσο και περισσότερο σοβαρά.

Στην ήπια μορφή της η έλλειψη σεληνίου μπορεί να περάσει απαρατήρητη ή να αποδοθεί σε γενική κούραση. Κάποια από τα συμπτώματα είναι τα εξής:

• Εύθραυστα Νύχια και Αδύναμα Μαλλιά: Οι χαμηλές ποσότητες σεληνίου μπορεί να προκαλέσουν αδυναμία στα νύχια και τα μαλλιά, κάνοντάς τα εύθραυστα και επιρρεπή σε σπάσιμο.
• Γαστρεντερικές Διαταραχές: Οι άνθρωποι με ανεπάρκεια σε σελήνιο μπορεί να εμφανίσουν διαταραχές του πεπτικού συστήματος, όπως διάρροια, ναυτία και έμετο.
• Αδυναμία και Μυϊκοί Πόνοι
• Κόπωση και Εξάντληση
• Δερματικά Εξανθήματα: Το σελήνιο επηρεάζει την υγεία του δέρματος, και η έλλειψή του μπορεί να προκαλέσει εξανθήματα ή ξηρότητα στο δέρμα.
• Αυξημένη Ευαισθησία σε λοιμώξεις: Επειδή το σελήνιο είναι σημαντικό για τη σωστή λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος, η έλλειψή του μπορεί να οδηγήσει σε αυξημένη ευαισθησία σε λοιμώξεις.

Αν και μεμονωμένα αυτά τα συμπτώματα δεν δείχνουν απαραίτητα ανεπάρκεια σεληνίου, η παρουσία πολλών από αυτά μαζί αποτελεί σήμα κινδύνου.

Οι πιο σοβαρές επιπτώσεις της έλλειψης σεληνίου περιλαμβάνουν καρδιαγγειακές διαταραχές όπως την νόσο Keshan, την νόσο Kashin – Beck η οποία εμφανίζεται σε παιδιά και μπορεί να επηρεάσει τις αρθρώσεις και τα οστά.

Ταυτόχρονα, καθώς το σελήνιο είναι απαραίτητο και για την κανονική λειτουργία του θυρεοειδούς, η έλλειψη του μπορεί να οδηγήσει σε υποθυρεοειδισμό και γενικά διαταραχή της φυσιολογικής λειτουργίας του θυρεοειδούς αδένα.

Πηγές σεληνίου

Για την αποφυγή των συμπτωμάτων και τη φυσιολογική λειτουργία του οργανισμού πρέπει να φροντίζουμε για την επαρκή πρόληψη σεληνίου μέσω της διατροφής μας. Οι κυριότερες διατροφικές πηγές σεληνίου είναι:

Ξηροί καρποί και σελήνιο

Τα καρύδια Βραζιλίας είναι από τις πιο πλούσιες πηγές σεληνίου. Αρκεί η κατανάλωση μερικών καρυδιών την ημέρα για να καλύψουμε τις ανάγκες του οργανισμού.

Ζωικά Προϊόντα

Το σελήνιο βρίσκεται σε μεγαλύτερες ποσότητες στα ζωικά προϊόντα, όπως τα εντόσθια (π.χ. συκώτι), το κρέας, τα πουλερικά και τα αυγά.

Ψάρια και Θαλασσινά

Ψάρια όπως ο τόνος, η σαρδέλα και οι γαρίδες είναι επίσης καλές πηγές σεληνίου.

Δημητριακά Ολικής Άλεσης

Δημητριακά όπως το ψωμί, το ρύζι και η βρόμη περιέχουν επίσης σελήνιο, αν και σε μικρότερες ποσότητες σε σχέση με τα ζωικά προϊόντα.

Γαλακτοκομικά Προϊόντα

Το γιαούρτι και το τυρί περιέχουν επίσης σελήνιο, αν και οι ποσότητες είναι μικρότερες σε σχέση με τα κρέατα ή τους ξηρούς καρπούς.

Λαχανικά με σελήνιο

Ορισμένα λαχανικά, όπως το σπανάκι και τα μανιτάρια, περιέχουν σελήνιο, αν και η ποσότητά του εξαρτάται από την περιεκτικότητα του εδάφους.

Καλό είναι να θυμόμαστε ότι οι ζωικές πηγές είναι πλουσιότερες σε σελήνιο από τις φυτικές. Ειδικότερα σε περιπτώσεις χορτοφαγίας υπάρχει μεγαλύτερος κίνδυνος ανεπαρκούς πρόσληψης, ειδικά όταν καταναλώνονται προϊόντα που έχουν παραχθεί σε περιοχές με έδαφος πτωχό σε σελήνιο.

Τι ισχύει με τα τα συμπληρώματα σεληνίου

Σε γενικές γραμμές θεωρούμε ότι οι περισσότεροι άνθρωποι που τρέφονται σωστά δεν χρειάζονται συμπλήρωμα σεληνίου, γιατί το παίρνουν επαρκώς από τη διατροφή τους.

Όμως, κάποιοι άνθρωποι μπορεί να χρειαστούν συμπλήρωμα σεληνίου σε ειδικές περιπτώσεις, όπως:

• Άτομα με προβλήματα απορρόφησης (π.χ. νόσος Crohn, κοιλιοκάκη)
•  Άτομα με υποθυρεοειδισμό (ειδικά αν έχουν χαμηλά επίπεδα σεληνίου)
•  Άτομα που ζουν σε περιοχές με πολύ φτωχό έδαφος σε σελήνιο (π.χ. κάποιες περιοχές της Κίνας ή της Νέας Ζηλανδίας)
• Άτομα που κάνουν ειδικές δίαιτες (π.χ. πολύ αυστηρή vegan διατροφή χωρίς ολικής άλεσης προϊόντα)

Υπάρχει τοξικότητα από το σελήνιο;

Ναι, το σελήνιο σε υπερβολικές δόσεις μπορεί να γίνει τοξικό και να προκαλέσει σοβαρές παρενέργειες (π.χ. ναυτία, απώλεια μαλλιών, μυρωδιά σκόρδου στην αναπνοή, ακόμα και βλάβες στο νευρικό σύστημα).

Γι’ αυτό, η λήψη συμπληρώματος πρέπει να γίνεται μόνο με ιατρική συμβουλή. Για ενήλικες, το ανώτατο ημερήσιο όριο είναι 400μg, το οποίο δύσκολα ξεπερνιέται από τη διατροφή.

Υπάρχει περίπτωση όμως να συμβεί εξαιτίας υπερβολικής κατανάλωσης συμπληρωμάτων διατροφής ή με πολύ μεγάλες ποσότητες από βραζιλιάνικα φυστίκια σκεπτόμενοί ότι 1 μόνο βραζιλιάνικο φιστίκι μπορεί να έχει 68–91 μg σελήνιο.

Άρα 2–4 καρύδια μπορεί να φτάσουν ή και να ξεπεράσουν την ημερήσια ανάγκη.

Καταλήγοντας για το σελήνιο

Το σελήνιο είναι ένα σημαντικό ιχνοστοιχείο που υποστηρίζει πολλές λειτουργίες του σώματος, από την προστασία των κυττάρων έως την ενίσχυση του ανοσοποιητικού συστήματος και την υποστήριξη της υγείας του θυρεοειδούς.

Για να αποφύγουμε την ανεπάρκεια σεληνίου και τα πιθανά προβλήματα υγείας που σχετίζονται με αυτήν, είναι σημαντικό να ακολουθούμε μια ισορροπημένη διατροφή που περιλαμβάνει ποικιλία τροφίμων όπως τους ξηρούς καρπούς, τα ψάρια, τα πουλερικά και τα δημητριακά ολικής άλεσης.