Ηλιέλαιο, καλαμποκέλαιο, σογιέλαιο: Τα σπορέλαια βρίσκονται σχεδόν σε κάθε κουζίνα και σε πολλά τυποποιημένα τρόφιμα.
Είναι όμως σωστή επιλογή ή καλύτερα να τα αποφεύγουμε; Δείτε από τι αποτελούνται, ποια είναι τα πιο συνηθισμένα και τι ισχύει για τα οφέλη και τους κινδύνους τους.
Τι είναι τα σπορέλαια
Στην Ελλάδα, όταν λέμε λάδι, το μυαλό μας πηγαίνει στο ελαιόλαδο. Υπάρχουν όμως και τα σπορέλαια, που εξυπηρετούν άλλες μαγειρικές ανάγκες.
Πρόκειται για φυτικά έλαια που εξάγονται από τον σπόρο ενός φυτού και όχι από τον καρπό του, όπως συμβαίνει με το ελαιόλαδο, το φοινικέλαιο ή το λάδι καρύδας.
Η εξαγωγή τους γίνεται με μηχανική πίεση ή χημική εκχύλιση. Στη συνέχεια υφίστανται βιομηχανική επεξεργασία (ραφινάρισμα) για να γίνουν βρώσιμα, και το τελικό προϊόν είναι διαυγές, άοσμο και με υψηλό σημείο καπνού.
Από τι αποτελούνται τα σπορέλαια
Τα σπορέλαια αποτελούνται σχεδόν εξ ολοκλήρου από λιπίδια, κυρίως τριγλυκερίδια, γι’ αυτό είναι ενεργειακά πυκνά τρόφιμα: μία κουταλιά της σούπας δίνει περίπου 120 θερμίδες.
Κάθε σπορέλαιο έχει διαφορετική αναλογία κορεσμένων, μονοακόρεστων και πολυακόρεστων λιπαρών οξέων. Αυτή η αναλογία καθορίζει τη διατροφική του αξία και την επίδρασή του στην υγεία.
Επιπλέον, περιέχουν λιποδιαλυτές βιταμίνες, κυρίως βιταμίνη Ε, που είναι ισχυρό αντιοξειδωτικό, και φυτοστερόλες, που ενισχύουν την καρδιαγγειακή υγεία.
Σε μικρές ποσότητες περιέχουν επίσης φωσφολιπίδια, μονογλυκερίδια, διγλυκερίδια και ελεύθερα λιπαρά οξέα.
Τα πιο συνηθισμένα σπορέλαια
Τα σπορέλαια που συναντάμε πιο συχνά είναι το ηλιέλαιο, το καλαμποκέλαιο (αραβοσιτέλαιο), το σογιέλαιο, το κραμβέλαιο, το σησαμέλαιο και το αραχιδέλαιο (φυστικέλαιο).
Ο παρακάτω πίνακας δείχνει πώς διαφέρουν στη σύστασή τους.
| Σπορέλαιο | Κορεσμένα | Μονοακόρεστα | Πολυακόρεστα |
|---|---|---|---|
| Ηλιέλαιο | 10% | 20% | 70% |
| Καλαμποκέλαιο | 12% | 35% | 50% |
| Σογιέλαιο | 15% | 23% | 62% |
| Κραμβέλαιο | 7% | 65% | 28% |
| Σησαμέλαιο | 16% | 42% | 42% |
| Αραχιδέλαιο | 20% | 50% | 30% |
Ηλιέλαιο
Παράγεται από τους σπόρους του ηλίανθου (ηλιοτρόπιο) και χρησιμοποιείται κυρίως για τηγάνισμα, στη ζαχαροπλαστική και σε έτοιμες σάλτσες.
Είναι πλούσιο στο πολυακόρεστο λινολεϊκό οξύ (ω6) και έχει υψηλή περιεκτικότητα σε βιταμίνη Ε: μία κουταλιά της σούπας καλύπτει περίπου το 40% της συνιστώμενης ημερήσιας πρόσληψης.
Καλαμποκέλαιο (αραβοσιτέλαιο)
Το καλαμποκέλαιο παράγεται από τους κόκκους του καλαμποκιού.
Χρησιμοποιείται κυρίως για τηγάνισμα, και σε προτηγανισμένα προϊόντα, καθώς και στις φυτικές μαργαρίνες του εμπορίου.
Έχει υψηλή περιεκτικότητα σε φυτοστερόλες, που βοηθούν στην μείωση της «κακής» χοληστερόλης (LDL), καθώς εμποδίζουν την απορρόφησή της από τον οργανισμό.
Σογιέλαιο
Παράγεται από τους σπόρους της σόγιας και χρησιμοποιείται ευρέως από τη βιομηχανία τροφίμων σε μαργαρίνες, σάλτσες, αρτοσκευάσματα και γλυκά.
Περιέχει σημαντικές ποσότητες ω3 λιπαρών οξέων, αλλά ακόμη περισσότερα ω6, με αποτέλεσμα η αναλογία ω6 προς ω3 να είναι περίπου 8:1, ενώ η ιδανική θεωρείται από 1:1 έως 4:1.
Κραμβέλαιο
Γνωστό και ως canola, παράγεται από τους σπόρους της ελαιοκράμβης και είναι το φυτικό έλαιο με τη μεγαλύτερη κατανάλωση στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Από όλα τα σπορέλαια έχει τα λιγότερα κορεσμένα λιπαρά, ενώ η αναλογία μονοακόρεστων προς πολυακόρεστα (περίπου 2:1) θεωρείται ιδανική.
Σησαμέλαιο
Παράγεται από τους σπόρους του σουσαμιού και χρησιμοποιείται στις ανατολίτικες κουζίνες, σε καρυκεύματα, σάλτσες και dressings, όπου δίνει ξεχωριστό άρωμα και γεύση.
Αποτελείται κατά περισσότερο από 80% από ακόρεστα λιπαρά οξέα και περιέχει τοκοφερόλες, φυτοστερόλες και λιγνάνες, όπως η σησαμίνη, η σησαμολίνη και η σησαμόλη.
Οι ουσίες αυτές έχουν ισχυρή αντιοξειδωτική δράση και μπορεί να συμβάλλουν στη ρύθμιση του σακχάρου και της χοληστερόλης.
Αραχιδέλαιο (φυστικέλαιο)
Παράγεται από τα αράπικα φιστίκια (αραχίδες) και είναι δημοφιλές στις ασιατικές κουζίνες, κυρίως για τηγάνισμα και σοτάρισμα λαχανικών.
Δεν μεταφέρει γεύσεις και απορροφάται λιγότερο από τα τρόφιμα.
Πού μας ωφελούν τα σπορέλαια
Στο πλαίσιο μιας υγιεινής διατροφής, τα σπορέλαια θεωρούνται πιο υγιεινή επιλογή από το ζωικό λίπος, καθώς περιέχουν λιγότερα κορεσμένα λιπαρά οξέα.
Αξίζει να αναφερθούν η αντιοξειδωτική τους δράση (τοκοφερόλες), η προστασία της καρδιάς (φυτοστερόλες), η συμβολή στη ρύθμιση του σακχάρου (πολυφαινόλες) και η ενίσχυση της γνωστικής λειτουργίας (ω3 και ω6 λιπαρά οξέα).
Επιπλέον, το υψηλό σημείο καπνού, δηλαδή η αντοχή τους σε υψηλές θερμοκρασίες χωρίς να διασπώνται, το χαμηλό κόστος και η ουδέτερη γεύση τα κάνουν πρακτική επιλογή στην κουζίνα.
Τι πρέπει να προσέξετε
Από την άλλη πλευρά, τα σπορέλαια έχουν υψηλή περιεκτικότητα σε ω6 λιπαρά οξέα, τα οποία, όταν καταναλώνονται σε μεγάλη αναλογία σε σχέση με τα ω3, μπορούν να μετατραπούν σε ενώσεις που ευνοούν τη φλεγμονή.
Οξειδώνονται επίσης πιο εύκολα όταν θερμαίνονται ή όταν δεν αποθηκεύονται σωστά, με αποτέλεσμα να δημιουργούνται ελεύθερες ρίζες που είναι επιβλαβείς για την υγεία.
Τέλος, η έντονη βιομηχανική επεξεργασία που υφίστανται για να χρησιμοποιηθούν στη μαγειρική μειώνει κάποια από τα ωφέλιμα συστατικά τους.
Γι’ αυτό, φυλάξτε τα σπορέλαια σε δροσερό και σκοτεινό μέρος, καλά κλεισμένα, και αποφύγετε να χρησιμοποιείτε το ίδιο λάδι για τηγάνισμα πολλές φορές.
Τελικά, τα σπορέλαια είναι σωστή ή λάθος επιλογή;
Τα σπορέλαια από μόνα τους δεν καθορίζουν την υγεία μας.
Σε μια ισορροπημένη διατροφή, με έμφαση σε τρόφιμα κοντά στη φυσική τους μορφή, μπορούν να βρουν τη θέση τους και να προσφέρουν τα ωφέλιμα στοιχεία τους, αρκεί να χρησιμοποιούνται με μέτρο.


