Δίαιτα: Φίλος ή εχθρός;

Η δίαιτα έχει απασχολήσει τους ανθρώπους που επιδιώκουν να καλυτερέψουν την ποιότητα της ζωής τους μέσω της διατροφής αναζητώντας την ιδανική μέθοδο απώλειας βάρους. Μια “πετυχημένη” δίαιτα, παρέχει ευεξία, μακροζωία και την πολυπόθητη εξιδανικευμένη εικόνα σώματος.

Η εικόνα του σώματος τονίζεται ιδιαίτερα, αφού παίζει ουσιαστικό ρόλο στην κοινωνική ζωή, ξεκινώντας ήδη από τα νεαρά μας χρόνια. Αφορά την αντίληψη που έχουμε για τον εαυτό μας αντικρίζοντας στον καθρέφτη και επιδρά σημαντικά στην διάθεση μας. Καθώς μεγαλώνουμε, την συνδέουμε με την επιτυχία, την αυτοπεποίθηση και την αποδοχή.

Όταν όμως αυτό που αντικρύζουμε μας κάνει να νιώθουμε άβολα αρχίζουν οι σκέψεις. Και αυτές τις σκέψεις, τις έχουμε κάνει όλοι μας!

Καταρχάς, τι σημαίνει ο όρος δίαιτα;

Ιστορικά, η έννοια της λέξης δίαιτα είχε ολιστική σημασία.

Ορίζονταν ως ο ιδανικός τρόπος διατροφής και διαβίωσης ο οποίος συμπεριλαμβάνει τόσο την σωματική όσο και την ψυχική υγεία. Με το πέρασμα του χρόνου όμως, η έννοια άλλαξε. Πλέον, σχετίζεται με την υιοθέτηση ενός περιοριστικού τρόπου διατροφής που μάλλον προκαλεί άγχος στο άκουσμα του.

Η δίαιτα, ως τρόπος περιορισμού κατανάλωσης τροφής για την απώλεια λίπους και κιλών ή ακόμα και για την ύφεση ασθενειών, απασχολεί τους ανθρώπους εδώ και δεκαετίες.

Ιδιαίτερα από τα μέσα του 20ου αιώνα και έπειτα όμως, οι λεγόμενες fad diets (δίαιτες μόδας), κατέκλυσαν περιοδικά και εφημερίδες. Στην συνέχεια, την τηλεόραση και το ίντερνετ, υποσχόμενες άμεσα και ικανοποιητικά αποτελέσματα.

Οι δίαιτες βασίζονται σε μοντέλα διατροφής τα οποία συνεχώς εξελίσσονται καθώς εμφανίζονται νέα δεδομένα. Παρά την δημοτικότητα τους ωστόσο, μόνο ένα μικρό ποσοστό καταφέρνει να διατηρήσει τα αποτελέσματα της μακροχρόνια.

Πόσες δίαιτες υπάρχουν;

Πολλές! Για την ακρίβεια, όρεξη να έχουμε να μετράμε.

Ακολούθως, αναφέρονται τα πιο διαδεδομένα και συνήθη διαιτητικά μοντέλα που έχουν τραβήξει το μεγαλύτερο ενδιαφέρον. Κάποια από αυτά, έχουν επιστημονική βάση, άλλα όμως στερούνται οποιασδήποτε σχέσης με την επιστήμη της διατροφής.

Πρέπει να τονιστεί πως χαρακτηριστικό των παρακάτω διαιτών δεν είναι μόνο η δυσκολία της διατήρησης τους. Είναι και οι ενδεχόμενες πολύ σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία που μπορεί να προκαλέσουν.

Δίαιτα εξπρές

Ίσως η δημοφιλέστερη αναζήτηση σχετικά με την διατροφή στο ελληνικό διαδίκτυο. Πολλές φορές μάλιστα, η φράση πλαισιώνεται και από τις λέξεις γρήγορη ή αυστηρή.

Οι συγκεκριμένες δίαιτες είναι ιδιαίτερα ελκυστικές καθώς υπόσχονται γρήγορα αποτελέσματα σε μικρό χρονικό διάστημα. Εάν ακολουθηθούν πιστά, έχουν άμεσα αποτελέσματα όχι όμως για τους επιθυμητούς λόγους. Η απώλεια που παρατηρείται οφείλεται κυρίως στην αφυδάτωση του οργανισμού και όχι στον μετασχηματισμού του λίπους σε ενέργεια.

Επιπλέον, το φυσικό επακόλουθο είναι η απώλεια να είναι πρόσκαιρη λόγω του υπέρ περιοριστικού πλάνου που απαιτούν και επιπλέον δεν προβλέπει κανένα σχέδιο συντήρησης.

Διαλειμματική νηστεία

Η μεγαλύτερη διαφορά της διαλειμματικής νηστείας σε σχέση με της άλλες δίαιτες είναι ότι ασχολείται κυρίως με το πότε καταναλώνεται η τροφή και όχι με το είδος της.

Όπως φανερώνεται από το όνομα της, απαιτεί την αποχή του ατόμου από την κατανάλωση οποιασδήποτε τροφής για συγκεκριμένο χρονικό πλαίσιο μέσα στην μέρα.

Υπάρχουν διάφορα μοντέλα και μοτίβα διαλειμματικής νηστείας (διαλειμματική 16:8, διαλειμματική 5:2, Eat Stop Eat κλπ). Καθένα από τα οποία ορίζει τις ώρες που επιτρέπεται η κατανάλωση τροφής αλλά και τις μέγιστες θερμίδες στις ημέρες νηστείας.

Η διαλλειματική νηστεία βασίζεται στην ιδέα ότι ο ανθρώπινος οργανισμός είναι σχεδιασμένος να μπορεί να λειτουργήσει φυσιολογικά ακόμα και σε περιόδους χωρίς τροφή, όπως συνέβαινε την παλαιολιθική εποχή.

Έρευνες έχουν δείξει πως το συγκεκριμένο πλάνο μπορεί να έχει οφέλη στην υγεία όπως προστασία από την εμφάνιση σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2, καρδιαγγειακών νοσημάτων και γαστρεντερικών φλεγμονών.

Ωστόσο, όπως κάθε άλλη δίαιτα, μπορεί να έχει παρενέργειες όπως αυξημένη αίσθηση της πείνας, κόπωση, ζάλη και δυσκοιλιότητα.

Δίαιτα Ντουκάν

Η δίαιτα Dukan εστιάζει στην κατανάλωση τροφών υψηλής πρωτεΐνης, χαμηλών υδατανθράκων και λίπους και χωρίζεται σε 4 στάδια.

Είναι μια πολύ περιοριστική δίαιτα, ειδικά στα πρώτα της στάδια. Απαιτεί την αποκλειστική κατανάλωση άπαχης πρωτεΐνης (π.χ. στήθος κοτόπουλου, ψάρι κ.α.) και 1,5 κουταλιά πίτουρο βρόμης. Το στάδιο αυτό διαρκεί μέχρι μια βδομάδα.

Στο δεύτερο στάδιο, προστίθενται στην διατροφή λαχανικά τα οποία καταναλώνονται σε εναλλαγή με την πρωτεΐνη (1 μέρα μόνο πρωτεΐνη, την επόμενη πρωτεΐνη με λαχανικά και πάει λέγοντας) και μέχρι 2 κουταλιές πίτουρο βρόμης. Το στάδιο αυτό μπορεί να διαρκέσει μήνες.

Στην συνέχεια, το πρόγραμμα προσαρμόζεται ανάλογα με το πόσο παραπάνω κιλά αποζητά το άτομο να χάσει, ενώ προστίθονται μικρές μερίδες υδατανθράκων και λίπους. Το τελευταίο στάδιο, της διατήρησης, είναι αυτό που υπόσχεται τα μακροχρόνια αποτελέσματα.

Η δίαιτα Ντουκάν μπορεί όντως να προκαλέσει δραστική απώλεια βάρους, η απώλεια αυτή όμως είναι παροδική, ακόμα και επικίνδυνη. Η υπερβολική κατανάλωση πρωτεΐνης σχετίζεται με την εμφάνιση σοβαρών νεφρικών παθήσεων.

Επιπλέον, ο αποκλεισμός σημαντικών ομάδων τροφίμων όπως τα φρούτα σημαίνει πως η δίαιτα είναι φτωχή σε φυτικές ίνες και αντιοξειδωτικά.

Χημική δίαιτα

Η συγκεκριμένη είναι η κλασική περίπτωση της δίαιτας χωρίς κανένα επιστημονικό στοιχείο. Πρωτοεμφανίστηκε σε διαδικτυακά blogs και forums και είναι από τις πιο απαιτητικές και λιγότερο ευέλικτες δίαιτες.

Η χημική δίαιτα ισχυρίζεται πως ο συνδυασμός ορισμένων τροφίμων προκαλεί μια χημική αντίδραση στον οργανισμό η οποία αυξάνει τον μεταβολικό ρυθμό και προκαλεί την καύση του λίπους.

Η δίαιτα είναι εξαιρετικά χαμηλή σε θερμίδες (μεταξύ 800-1000 kcal ημερησίως). Επομένως, το αναμενόμενο είναι η απώλεια του βάρους να οφείλεται στο ότι το άτομο λιμοκτονεί και όχι στον συνδυασμό των τροφίμων.

Η υιοθέτηση ενός τόσο περιοριστικού πλάνου, ακόμα και βραχυπρόθεσμα, μπορεί να επιφέρει δυσθρεψία με σοβαρές επιπτώσεις στο σύνολό του οργανισμού.

Δίαιτα μονάδων

Πρόκειται για άλλη μια παραπλανητική δίαιτα η οποία φαίνεται να εμφανίζεται στις ελληνικές ιστοσελίδες.

Σύμφωνα με την θεωρία της, όλα τα τρόφιμα μπορούν να κατηγοριοποιηθούν σε μονάδες. Αυτό υπονοεί πως κάποια τρόφιμα με 0 μονάδες μπορούν να καταναλώνονται χωρίς περιορισμό.

Αντίστοιχα, άλλα τρόφιμα με 1 ή 2 μονάδες αντίστοιχα χρειάζεται να συνδυαστούν μέσα στην μέρα χωρίς όμως ποτέ να ξεπεράσουν το ανώτατο όριο που ορίζει η δίαιτα.

Το συγκεκριμένο πλάνο δεν έχει καμία απολύτως επιστημονική εγκυρότητα. Επιπρόσθετα, δεν λαμβάνει υπ’ όψιν ούτε το θρεπτικό περιεχόμενο των τροφίμων, ούτε τις εξατομικευμένες ανάγκες του ατόμου.

Εν ολίγης, η συγκεκριμένη δίαιτα είναι εντελώς αναξιόπιστη.

Δίαιτα αποτοξίνωσης

Οι δίαιτες αποτοξίνωσης υπόσχονται να βελτιώσουν την υγεία του ατόμου καθώς “καθαρίζουν” τον οργανισμό από τις τοξίνες.

Οι δίαιτες αυτές έχουν την τιμητική τους ιδιαίτερα μετά από περιόδους εορτών π.χ. Χριστούγεννα και Πάσχα, στην διάρκεια των οποίων είναι μεγαλύτερη η πιθανότητα κατανάλωσης γλυκών και λιπαρών τροφών έναντι φρέσκων.

Οι δίαιτες αυτές απαιτούν την αποχή από συγκεκριμένα τρόφιμα ή ομάδες τροφίμων που υποτίθεται πως προάγουν την παραγωγή τοξινών. Παράλληλα. εστιάζουν στην κατανάλωση φρούτων, λαχανικών και χυμών τα οποία αποτοξινώνουν τον οργανισμό.

Ορισμένες από αυτές μάλιστα, απαιτούν και κάποια περίοδο νηστείας. Η διάρκεια τους κυμαίνεται από μερικές ημέρες μέχρι και μήνες.

Η αλήθεια όμως είναι διαφορετική. Το σώμα μας, χάρη στην λειτουργία του συκωτιού, έχει την δυνατότητα απομακρύνει τις τοξίνες από τον οργανισμό καθημερινά, χωρίς ειδικές δίαιτες. Για την ακρίβεια δεν θα μπορούσαμε να ζήσουμε εάν έχανε αυτήν την δυνατότητα!

Αξίζει ωστόσο να σημειωθεί πως σε ορισμένες περιπτώσεις, λόγω του ότι ο διαιτώμενος στέφεται στην κατανάλωση φρέσκων τροφών που είναι πλούσιες σε φυτικές ίνες και βιταμίνες, έναντι επεξεργασμένων γευμάτων, μπορεί να έχει θετικές επιπτώσεις.

Παρόλα αυτά, η απόπειρα τέτοιου είδους δίαιτας πρέπει να πραγματοποιείται μόνο υπό την επίβλεψη ενός εξειδικευμένου Διατροφολόγου.

Δίαιτα NASA

Η συγκεκριμένη δίαιτα, κέντρισε το ενδιαφέρον των διαιτώμενων καθώς διαβεβαιώνει ότι οδηγεί σε απώλεια έως και 10 κιλών το οποίο όμως είναι κάθε άλλο παρά ιδανικό.

Μάλιστα, ο ίδιος ο δημιουργός της όρισε ότι η συγκεκριμένη δίαιτα δεν θα πρέπει να ακολουθείται για παραπάνω από 2 εβδομάδες. Είναι σχεδιασμένη έτσι ώστε να μειώσει την πιθανότητα εμφάνισης φουσκώματος και γαστρεντερικών διαταραχών καθώς αυτό θα ήταν μια ιδιαίτερα δυσάρεστη εμπειρία για τους αστροναύτες.

Χαρακτηρίζεται από διάφορες απαγορεύσεις και περιορισμούς όπως των λιπαρών (συμπεριλαμβανομένων και των απαραίτητων ωμέγα-3 λιπαρών οξέων), οσπρίων, γαλακτοκομικών, και την ζάχαρης. Επιτρέπει την κατανάλωση κρέατος και λαχανικών ωστόσο παραμένει μια υπερβολικά ελλιπής διατροφή.

Η δίαιτα αυτή είναι αρκετά παλιά (πάνω από 50 χρονών πλέον) και έχει αποδεχτεί πως οδήγησε τους αστροναύτες σε μυϊκή ατροφία και αίσθηση κακουχίας.

Φυσικά, παρά το όνομα της, δεν έχει καμία σχέση με την δίαιτα που ακολουθούν οι αστροναύτες της NASA η οποία μπορεί να φτάνει ως και τις 3000 θερμίδες ημερησίως.

Λιποδιαλυτική δίαιτα

Η λιποδιαλυτική δίαιτα υπόσχεται απώλεια κιλών μέσω της καύσης λίπους χάρης στην ένταξη λιποδιαλυτικών τροφών στην καθημερινότητα.

Οι τροφές αυτές ποικίλουν από φρέσκα φρούτα και λαχανικά μέχρι άπαχο κρέας, όσπρια, σούπες, ξύδι, κανέλλα, καφές και τσάι.

Η λογική μιας λιποδιαλυτικής δίαιτας ορίζει πως οι παραπάνω τροφές “ενεργοποιούν” τον μεταβολισμό με αποτέλεσμα να “διαλύει” το αποθηκευμένο λίπος. Βέβαια, κανένα τρόφιμο δεν έχει μαγικές ιδιότητες καύσης λίπους. Κάθε τρόφιμο χρησιμοποιείται ως πηγή ενέργειας για τον οργανισμό. Η μόνη ουσιαστική διαφορά έγκειται στην ποσότητα και ποιότητα των θρεπτικών συστατικών.

Ως επί το πλείστον, μια διατροφή πλούσια σε φυτικές ίνες, βιταμίνες και καλά λιπαρά και χαμηλή σε επεξεργασμένα τρόφιμα πλούσια σε ζάχαρη, έχει φυσικό επακόλουθο την διατήρηση ενός υγιούς σώματος με φυσιολογικό ποσοστό λίπους.

Πρέπει να κάνω οπωσδήποτε δίαιτα για να αδυνατίσω;

Όχι, δεν πρέπει! Τουλάχιστον όχι με την περιοριστική έννοια που μπορεί να έρχεται στο μυαλό μας στο άκουσμα της λέξης.

Η οικογένεια, οι φίλοι και τα κοινωνικά πρότυπα είναι εύκολο να μας πείσουν πως μια δίαιτα μπορεί να καλυτερέψει όχι μόνο την εικόνα του σώματος μας αλλά και την συνολική μας υγεία.

Αυτή η πεποίθηση όμως μπορεί να απέχει πολύ από την πραγματικότητα. Είναι πλέον αναγνωρισμένο πως οι δίαιτες είναι συνήθως το αρχικό στάδιο της ανάπτυξης μίας μη ισορροπημένης σχέσης με το φαγητό η οποία μπορεί να οδηγήσει σε επικίνδυνες διατροφικές διαταραχές.

Ο χρυσός κανόνας της διατροφής είναι να κρατάμε ισορροπία, τόσο στην ποικιλία των γευμάτων μας όσο και στην συχνότητα. Μερικές φορές, μικρές αλλαγές στην καθημερινότητα μας όπως π.χ. το να επιλέξουμε να φάμε ένα φρούτο ως σνακ αντί για σοκολάτα ή να φροντίζουμε να τρώμε φυσιολογικές μερίδες είναι αρκετές για να βελτιώσουν την διατροφή μας.

Ποιοι πρέπει να κάνουν δίαιτεες;

Υπάρχουν κατηγορίες ανθρώπων που όντως χρειάζονται να ακολουθήσουν ένα συγκεκριμένο πρόγραμμα διατροφής για ορισμένο χρονικό διάστημα.

Για παράδειγμα, σε περίπτωση που πρόκειται ένα άτομο να υποβληθεί σε χειρουργείο, ενδέχεται να είναι αναγκαίο να ακολουθήσει κάποια συγκεκριμένη δίαιτα. Ανάλογα με την περίπτωση, μπορεί να χρειάζεται σημαντική απώλεια βάρους, ωστόσο το διατροφικό πλάνο είναι πάντα ελεγχόμενο από εξειδικευμένους επαγγελματίες.

Επιπλέον, άτομα με καρδιαγγειακά νοσήματα ή διαβήτη θα πρέπει να ενταχθούν σε εξατομικευμένα διατροφικά πλάνα (τα οποία πιθανώς να απαιτούν απώλεια βάρους), προκειμένου να ρυθμίσουν τις επιβλαβείς συνέπειες των νοσημάτων.

Συνεπώς, οι δίαιτες συστήνονται κυρίως για καταστάσεις που επηρεάζουν άμεσα την έκβαση της υγείας μας. Πάντα όμως μετά από την αξιολόγηση κάποιου επαγγελματία Διατρφολόγου ο οποίος θα μπορεί να παρακολουθεί τον διαιτώμενο κάθ’ολη την διάρκεια της.

Ναι, αλλά εγώ δεν μπορώ να αδυνατίσω. Γίνεται να μην χρειάζομαι δίαιτα;

Η συγκεκριμένη πρόταση ακούγεται συχνά από άτομα που έχουν προσπαθήσει επανειλημμένα να ακολουθήσουν κάποια δίαιτα αδυνατίσματος.

Είναι εύκολο να καταλήξουμε πως οι λόγοι αποτυχίας ευθύνονται στο ίδιο το άτομο (π.χ. έλλειψη δέσμευσης). Όμως, είναι σημαντικό να εξεταστούν και άλλες πτυχές.

Ένας συνήθης λόγος είναι πως η προσκόλληση στην δίαιτα συχνά παραμερίζει την σημασία της σωματικής δραστηριότητας. Είναι πλέον δεδομένο πως μια δίαιτα έχει περισσότερες πιθανότητες να πετύχει την απώλεια και διατήρηση του βάρους όταν συνδυάζεται με τακτική άσκηση.

Είναι σημαντικό επομένως να ενταχθεί κάποια μορφή άσκησης στο διατροφικό πλάνο προκειμένου να υπάρχουν αξιόλογα αποτελέσματα.

Ένα άλλο πιθανό αίτιο, το οποίο δεν ακούγεται συχνά είναι πως οι συνεχόμενες δίαιτες μπορεί να επιβραδύνουν τον μεταβολικό ρυθμό με αποτέλεσμα η απώλεια βάρους να είναι αμελητέα. Στην συγκεκριμένη περίπτωση, ένας Διαιτροφολόγος θα μπορέσει να καθοδηγήσει το άτομο ώστε να ακολουθήσει ένα προσαρμοσμένο πλάνο.

Επιπλέον, ορισμένες φαρμακευτικές αγωγές μπορεί να δυσχεραίνουν την κατάσταση. Ορισμένα αντικαταθλιπτικά και αντιεπιληπτικά φάρμακα καθώς και αντισυλληπτικά χάπια μπορεί να έχουν παρενέργειες που όχι μόνο μπορεί να επηρεάσουν αρνητικά την απώλεια βάρους αλλά να οδηγήσουν και στην αύξηση του.

Τέλος, υπάρχουν περιπτώσεις όπως η δυσλειτουργία του θυρεοειδούς αδένα, οι πολυκυστικές ωοθήκες ή το διαταραγμένο μικροβίωμα εντέρου, που μπορούν να βάλουν φρένο στην απώλεια βάρους όσο δραστική και να είναι η δίαιτα.

Ποιος μπορεί πραγματικά να βοηθήσει

Η αλήθεια είναι πως μόνο ένας έμπειρος και ειδικά εκπαιδευμένος Διατροφολόγος είναι ο κατάλληλος καθοδηγητής.

Το αδυνάτισμα είναι μια ευχάριστη παράπλευρη απώλεια όταν βελτιώσουμε την σχέση μας με την τροφή και υιοθετήσουμε θρεπτικές συνήθειες στην καθημερινότητα μας.

Για να αλλάξουμε όμως, πρέπει πρώτα να αποδεχθούμε και να αγαπήσουμε τον εαυτό μας όπως είναι τώρα. Μόνο έτσι, θα μπορέσουμε να θέσουμε τις βάσεις επίτευξης των στόχων μας.

Η εμπιστοσύνη προς τον Διατροφολόγο-θεραπευτή επίσης πρέπει να είναι βασικός παράγοντας στην εξίσωση. Είναι ο σημαντικότερος υποστηρικτής μας και αυτός που θα κατανοήσει το διατροφικό ιστορικό και τις ανάγκες μας.