- Στοιχεία αρθρογράφου
- Πρόσφατα άρθρα
Η Βασιλική Φούντα είναι Διαιτολόγος Διατροφολόγος στην Αθήνα με μεταπτυχιακές σπουδές στην εφαρμοσμένη διατροφή και προαγωγή υγείας.
Η Valeriana officinalis, ευρύτερα γνωστή ως βαλεριάνα, είναι ένα πολυετές φυτό με καταγωγή από την Ευρώπη και την δυτική Ασία.
Χρησιμοποιείται εδώ και αιώνες για τις καταπραϋντικές του ιδιότητες ενώ ήδη από τον 4ο αιώνα π.Χ., αναφέρεται από τον Ιπποκράτη και τον Γαληνό ως φυσικό ηρεμιστικό και αγχολυτικό. Η χρήση του, διατηρήθηκε σε όλη τη διάρκεια του Μεσαίωνα και της νεότερης φυτοθεραπείας.
Το θεραπευτικό ενδιαφέρον του φυτού εντοπίζεται κυρίως στη ρίζα. Περιέχει δραστικές ενώσεις όπως το valerenic acid και τα valepotriates, που επηρεάζουν τη δράση του GABA, του βασικού ανασταλτικού νευροδιαβιβαστή του εγκεφάλου.
Η χαρακτηριστική, έντονη οσμή της ρίζας οφείλεται στα πτητικά της συστατικά. Αυτό, έχει δώσει στο φυτό το προσωνύμιο “φυτό της γάτας”, λόγω της έλξης που ασκεί στα αιλουροειδή.
Η βαλεριάνα σήμερα αποτελεί ένα από τα πιο δημοφιλή και καλά τεκμηριωμένα φυτικά σκευάσματα για την αϋπνία, το άγχος και τη νευρική υπερδιέγερση.
Αναγνωρίζεται από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων και χρησιμοποιείται ευρέως ως συμπλήρωμα διατροφής σε πολλές χώρες.
Οφέλη της βαλεριάνας για την υγεία
Η βαλεριάνα είναι κυρίως γνωστή για την κατασταλτική της δράση στο κεντρικό νευρικό σύστημα.
Αυτό το γεγονός την καθιστά ένα από τα πλέον διαδεδομένα φυσικά βοηθήματα για την αντιμετώπιση της αϋπνίας και των αγχωδών διαταραχών.
Κλινικές μελέτες και μετα-αναλύσεις δείχνουν ότι η βαλεριάνα μπορεί να μειώσει σημαντικά τον χρόνο επέλευσης του ύπνου, να βελτιώσει την ποιότητα και τη διάρκεια του και να βοηθήσει σε ήπιες διαταραχές του, ιδιαίτερα όταν σχετίζονται με ψυχολογική ένταση ή στρες.
Η ήπια δράση της την καθιστά κατάλληλη για περιπτώσεις μεταβατικής αϋπνίας, όπως σε περιόδους επαγγελματικού άγχους ή σωματικής εξάντλησης.
Παράλληλα, η βαλεριάνα εμφανίζει αγχολυτική δράση. Μπορεί να βοηθήσει στην μείωση της νευρικότητας, της ευερεθιστότητας και της ψυχοσωματικής έντασης, χωρίς να επηρεάζει την διανοητική εγρήγορση.
Σε γυναίκες με προεμμηνορρυσιακό σύνδρομο ή συμπτώματα εμμηνόπαυσης, έχει παρατηρηθεί ανακούφιση από αϋπνία, άγχος και εναλλαγές διάθεσης, με τη χρήση τυποποιημένων εκχυλισμάτων.
Πόση βαλεριάνα πρέπει να καταναλώνουμε
Η βαλεριάνα διατίθεται σε διάφορες μορφές, κάτι που επιτρέπει εξατομικευμένη χρήση για κάθε περίπτωση.
Η απορρόφηση και η δραστικότητα διαφέρουν ανάλογα με την μορφή και την συγκέντρωση του εκχυλίσματος. Σε γενικές γραμμές, η χρήση της βαλεριάνας πρέπει να διαρκεί 6 συνεχόμενες εβδομάδες. Αυτό όμως μπορεί να αλλάξει, εάν υπάρχει ιατρική παρακολούθηση.
Οι προτεινόμενες δοσολογίες, σύμφωνα με τις αξιολογήσεις του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Φαρμάκων και κλινικά δεδομένα, είναι:
Ενήλικες γυναίκες
- Ξηρό εκχύλισμα (κάψουλες/δισκία): 300–600 mg 30–60 λεπτά πριν τον ύπνο
- Υγρό εκχύλισμα (βάμμα): 20 έως 30 σταγόνες, 1–2 φορές ημερισίως
- Ρόφημα (ρίζα): 1,5–2,5 g αποξηραμένης ρίζας αναμεμειγμένη σε 150 ml νερό
Ενήλικες άνδρες
- Ξηρό εκχύλισμα: έως 800 mg
- Υγρό εκχύλισμα: έως 40 σταγόνες
- Ρόφημα: 2–3 g αποξηραμένης ρίζας
Έφηβοι (12–17 ετών)
- Ξηρό εκχύλισμα: 100–300 mg
- Υγρό εκχύλισμα: 10–20 σταγόνες
- Ρόφημα: 1–1,5 g
Ηλικιωμένοι και βαλεριάνα
Έναρξη από τη μικρότερη δόση κάθε μορφής, με σταδιακή προσαρμογή ανάλογα με την ανοχή. Αυξημένη προσοχή σε πιθανή υπνηλία ή μειωμένο μεταβολισμό.
Παιδιά κάτω των 12 ετών
Δεν συνιστάται η χρήση χωρίς ιατρική παρακολούθηση.
Γενικές συστάσεις για την βαλεριάνα
Η μορφή και η δόση θα πρέπει πάντα να προσαρμόζονται στις ανάγκες, το σωματικό βάρος και τις υφιστάμενες παθήσεις.
Σε κάθε περίπτωση, η λήψη βαλεριάνας θα πρέπει να απέχει από την κατανάλωση αλκοόλ ή κατασταλτικών φαρμάκων, ώστε να αποφευχθεί υπερβολική νευρική καταστολή.
Αντενδείξεις και περιορισμοί χρήσης
Παρότι η βαλεριάνα θεωρείται γενικά ασφαλής όταν χρησιμοποιείται σε συνιστώμενες δόσεις και για περιορισμένο χρονικό διάστημα, δεν είναι κατάλληλη για όλους.
Η χρήση της αντενδείκνυται σε εγκύους και θηλάζουσες. Έως τώρα, δεν υπάρχουν επαρκή δεδομένα για την ασφάλεια του φυτού κατά την κύηση και τη γαλουχία. Επίσης, δεν συνιστάται σε παιδιά κάτω των 12 ετών, εκτός εάν υπάρχει σαφής ιατρική ένδειξη.
Απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή όταν η βαλεριάνα συνδυάζεται με κατασταλτικά του κεντρικού νευρικού συστήματος όπως υπνωτικά, αγχολυτικά, αντικαταθλιπτικά και αντιεπιληπτικά. Μπορεί να ενισχύσει την δράση τους και να προκαλέσει υπερβολική καταστολή, ζάλη ή αστάθεια.
Επιπλέον, σε άτομα με ηπατική νόσο ή ιστορικό ηπατοτοξικότητας, η χρόνια χρήση βαλεριάνας ενδέχεται να επιβαρύνει την λειτουργία του ήπατος, αν και τέτοιες περιπτώσεις είναι σπάνιες.
Τέλος, δεν ενδείκνυται η λήψη της πριν από χειρουργικές επεμβάσεις, καθώς μπορεί να επηρεάσει την δράση των αναισθητικών φαρμάκων και να ενισχύσει την καταστολή. Για τον λόγο αυτό, συστήνεται η διακοπή της τουλάχιστον μία εβδομάδα πριν από προγραμματισμένη αναισθησία.
Βαλεριάνα και θυρεοειδής αδένας
Η βαλεριάνα δεν φαίνεται να επηρεάζει άμεσα τη λειτουργία του θυρεοειδούς αδένα, καθώς δεν έχει τεκμηριωθεί επίδραση στις θυρεοειδικές ορμόνες (TSH, Τ3, Τ4) ή στην σύνθεσή τους.
Ωστόσο, η ηρεμιστική και αγχολυτική της δράση μπορεί να έχει δευτερογενείς επιδράσεις στα συμπτώματα που συνοδεύουν διαταραχές του θυρεοειδούς.
Σε περιπτώσεις υποθυρεοειδισμού, όπου είναι συχνή η κόπωση και η υπνηλία, η χρήση βαλεριάνας ενδέχεται να ενισχύσει αυτά τα συμπτώματα, προκαλώντας μεγαλύτερη νωθρότητα ή μείωση της εγρήγορσης.
Αντίθετα, σε ασθενείς με υπερθυρεοειδισμό, που συχνά εμφανίζουν νευρικότητα, διαταραχές ύπνου και ταχυκαρδία, η βαλεριάνα μπορεί να συμβάλει συμπτωματικά στην βελτίωση του ύπνου και στην μείωση της έντασης, χωρίς να επηρεάζει την υποκείμενη ενδοκρινική διαταραχή.
Γενικά, δεν υπάρχουν ενδείξεις για παρεμβολή στην θυρεοειδική λειτουργία. Όμως, η χρήση της σε άτομα με ορμονικά νοσήματα – ιδίως εάν λαμβάνουν θυρεοειδική αγωγή – θα πρέπει να γίνεται με προσοχή, ώστε να αποφευχθούν ανεπιθύμητες αλληλεπιδράσεις ή παρερμηνείες στην κλινική εικόνα.
